- 1294 - رسالهء پنجم اين مجموعه ) تنها نام واقف اين مجموعه - كلبعلى شرندى - مشخص است كه هيچ اطلاعى از وى در دست نداريم . 2 - متأسفانه اين رساله ناقص الاوّل و الآخر است . دو ورق قبلى و بعدى اين رساله سفيد است . رسالهء قبلى آن تقريرات المبدء و المعاد و رسالهء بعدى آن رسالهء توحيديه است . يقينا اين رساله از هر دو رسالهء قبلى و بعدى مستقل است . نحوهء تبويب و سياق مطلب آن نسبت به هر دو رساله و خط آن با رسالة في التوحيد متفاوت است . متأسفانه جملهء اول و آخر رساله ناتمام است . 3 - به واسطهء نقصان ابتدا و انتهاى رساله ، نام رساله نيز مشخص نيست ، از اين رساله در هيچ يك از آثار آقا على و نيز مجموعه‌هاى كتابشناختى ذكرى به ميان نيامده است ، نام « رسالة فى احكام الوجود و الماهية » را با توجه محتواى آن برگزيديم ، به هر حال گزينش اين نام از نگارنده است . 4 - ثلث اول اين رساله به زبان عربى نگارش يافته است و دو ثلث اخير آن فارسى مىباشد . در اينجا سؤالى جدى مطرح مىشود : آيا تغيير زبان خود دالّ بر عدم وحدت و تعدد رساله نيست ؟ به بيان ديگر آيا اين دو رساله است يا يك رساله ؟ بر وحدت و هكذا تعدد رساله دليل قطعى در دست نيست . رسالهء حقيقت محمديه نيز دو زبانى است ، هكذا تقريرات المبدء و المعاد نيز عربى فارسى است ، لذا اينكه در اثر واحدى آقا على به دو زبان بنويسد ، سابقه دارد ، به علاوه مطالب فارسى مىتواند دنبالهء مطالب عربى به حساب آيد ، عناوين فصول دو بخش فارسى و عربى نيز بر يك منوال است و همگى به سياق عربى . اين موارد قرائن وحدت رساله است ، از سوى ديگر طولانى بودن بىسابقهء فصل چهاردهم « تعميم و تتميم » و آغاز بخش فارسى با عنوان كم سابقهء « برهان فلسفى » و نيز يافت نشدن مشاراليه جملهء آغازين فارسى « بدانكه لفظ حقيقت چنان كه دانستى گاه باشد كه بر فرد نفس الامرى و مصداق واقعى اطلاق مىشود . . . » حال آن كه در بخش عربى رساله چنين بحثى ذكر نشده است ، از قرائن تعدد و عدم وحدت رساله است . امّا اين قرائن براى تعدد رساله كافى نيست زيرا احتمال دارد كه بحث از « حقيقت » در قسمت محذوف عربى بوده باشد ، عنوان برهان فلسفى نيز بىسابقه نيست ، طولانى بودن يك فصل نيز نه بر وحدت